Ο Νικόλαος Περάκης, σκηνοθέτης της πετυχημένης «Λούφα και Παραλλαγή», θα έπεφτε σε βαθιά κατάθλιψη εάν επισκεπτόταν σήμερα τα ελληνικά στρατόπεδα. Ουδεμία σχέση τα στρατόπεδα που περιγράφει -αριστοτεχνικά κατά τη γνώμη μου- στις ταινίες του με αυτά που παρουσιάζονται στον νεοσσό στρατιώτη κάθε εσσο. Αφόρητη μονοτονία και κατάπτωση ηθικού. Οι λέξεις κλειδιά για να περιηγηθείς σήμερα στα κέντρα εκπαίδευσης νεοσύλλεκτων της χώρας. Σκέπτομαι τον αειθαλή σκηνοθέτη με σήμα κατατεθέν το σακίδιο στη πλάτη να περνά την πύλη του στρατοπέδου και να εισέρχεται στους στρατιωτικούς κοιτώνες και στο χώρο εκπαίδευσης του στρατοπέδου και να βαριέται κατάφορα με την εικόνα που αντικρίζει. Δεκάδες ή μάλλον εκατοντάδες στρατιώτες στο προαύλιο του στρατοπέδου έχουν αντικαταστήσει τον ελληνικό φραπέ με τα τελευταίας τεχνολογίας κινητά τους που έχουν σηκωμένα με το χέρι τους όσο πιο ψηλά μπορούν, όχι γιατί κάνουν ασκήσεις εκγύμνασης, αλλά για να βρουν καλύτερο 3G σήμα. Πάλι καλά που ακόμα με το αριστερό τους τραβάνε δυνατές τζούρες νικοτίνης και δεν ξεφεύγουν τελείως από τη παράδοση. Αν τους πλησιάσεις και τους ρωτήσεις πώς περνάνε τη μέρα τους θα σου πουν με εμφανώς βαριεστημένο βλέμμα ότι δεν κάνουν τίποτα απολύτως. Όλη μέρα κάνουν αναφορές, τριγυρνάνε στο κ.ψ.μ, στα μαγειρεία και τις υπόλοιπες ώρες; «Μένουμε όρθιοι μέχρι να μας πουν να κάνουμε κάτι». Η μεγαλύτερη δυσκολία αντιμετωπίζεται την τελευταία εβδομάδα εκπαίδευσης, που ετοιμάζονται να ορκιστούν πίστη και αφοσίωση στη πατρίδα. Αναφορά, ξανά αναφορά και πάλι αναφορά. Μετά εκτελούν κανένα  παράγγελμα, περνάνε καλά με ορισμένους συνομήλικους λοχίες που τους κάνουν και καμιά πλάκα. Ενώ είναι σε μόνιμη κόντρα με τα όργανα υπηρεσίας -«τέσσερις βλάκες είναι που τους έχουν κάνει όργανα για να μας προσέχουν και το έχουν δει εξουσία στο στρατό». Μα δεν γίνεται θα έχετε και κάποιες μέρες κανονικής εκπαίδευσης, θα εξανίσταται ο Περάκης. «Όχι, τίποτα τέτοιο. Η μόνη μας εκπαίδευση είναι να μάθουμε πώς να σφουγγαρίζουμε και να καθαρίζουμε καλύτερα. Αυτή είναι η εκπαίδευση. Σε αυτό ακριβώς το πράγμα συμφωνούν και οι τέσσερις φίλοι, στρατιώτες του πεζικού που φιλοξενούμε σήμερα. Τους ζητάω να μου μιλήσουν ο καθένας με βάση την δική του εμπειρία και έχοντας πάει πλέον ο καθένας τους στις μονάδες, απαντούν αναλυτικά και ρίχνουν φως στη ψυχοσύνθεση του νεοέλληνα στρατιώτη, στην Ελλάδα του 2015.

petros

Ο Πέτρος, είναι 25 χρονών  έχει τελειώσει μηχανολόγος μηχανικός στο τεχνολογικό ίδρυμα Πειραιά.
Ο Πέτρος ανήκει στις  εκπλήξεις του θαλάμου. Καυστικός, με ιδιαίτερο χιούμορ αντιμετώπιζε τη μέρα του με γέλιο. Δεν θα ξεχάσει κανείς ποτέ τις μιμήσεις των «βροντόφωνων» που έκανε, ή τις κόντρες του με τον στρατιώτη Γιαννόπουλο. Στην αρχή, είχε καταφέρει να τρομάξει το συγκάτοικο του στο θάλαμο από τις πρώτες μέρες. Τον είδε να διαβάζει ένα βιβλίο για τον Όσιο Παΐσιο. Ο δεύτερος, σκεπτόταν ότι έμπλεξε με κάποιο μόνιμο παπαδάκι της ενορίας της γειτονίας του, εκείνος μολονότι αγνωστικιστής χρόνια τώρα, δεν άντεξε και τον ρώτησε μια μέρα «πιστεύεις τόσο πολύ που διαβάζεις τη βιογραφία του Παΐσιου;». Ο Πέτρος απόλυτα φυσικά του απάντησε «πιστεύω γιατί με έχει βοηθήσει στο να βλέπω κάποια πράγματα στη ζωή μου εντελώς διαφορετικά απ’ ό,τι φαίνονται». Ο συγκάτοικές του δεν το συνέχισε, ήξερε πως αν μπει σε αυτή τη συζήτηση τώρα δεν θα τελείωνε ποτέ, και νικητής δεν θα έβγαινε κανένας. Ο Πέτρος δεν αποτελεί εξαίρεση από τις υπόλοιπους στρατιώτες. Πιστεύει κι αυτός ότι, το τι έχει να προσφέρει ο στρατός σε κάποιον εξαρτάται από το χαρακτήρα του κάθε ανθρώπου. «Εμένα θεωρώ ότι μου προσφέρει φιλίες με αξιόλογα άτομα, αλλά ταυτόχρονα μαθαίνω και τη στάση ζωής ατόμων των οποίων οι ζωές μας δε θα συναντιόντουσαν κάτω από διαφορετικές καταστάσεις, λόγω διαφορετικής άποψης για τη ζωή. Η γνώμη μου είναι πως ο στρατός θα έπρεπε να είναι καθαρά μισθοφορικός και για όσους τον επιθυμούν, ειδάλλως, αν συνεχίσει να έχει την σημερινή του μορφή να είναι τρίμηνος», απαντά ξεκάθαρα. Η μέρα του στο στρατό είναι μια συνηθισμένη μέρα ενός μέσου οπλίτη «υπηρεσία – ταλαιπωρία – υπηρεσία – δείγμα ύπνου – υπηρεσία – ταλαιπωρία». Πιστεύει ότι έχει να προσφέρει σε αυτό το κόσμο κάτι πιο ουσιώδες από αυτό που κάνει στο στρατό. Θυμάται ότι όταν μπήκε στο στρατό «υπήρχε η αγωνία για το άγνωστο, εν συνεχεία γνωριστήκαμε όλοι και όλα άρχισαν να πηγαίνουν από το καλό στο καλύτερο. Τα πάντα στο στρατό είναι δύσκολα όταν δεν έχεις καλή παρέα. Όπως λέγαμε όλοι χαρακτηριστικά, «μαζί και στον Έβρο». Η σχέση με τη κοπέλα του δεν επηρεάστηκε καθόλου, «ίσα-ίσα που η κοπέλα μου με στηρίζει κάθε φορά που είμαι στεναχωρημένος ή απογοητευμένος». Το μόνο πράγμα που του λείπει  είναι «πιο απλά πράγματα όπως το ζεστό νερό στο μπάνιο ή το ζεστό και καλό μαγειρεμένο φαγητό και για τελευταίο άφησα το κυριότερο, ένας φυσιολογικός ύπνος.
Η κατάσταση από στρατόπεδο σε στρατόπεδο διαφέρει, «από εμπειρίας όσο πιο καινούργιο το στρατόπεδο τόσο το καλύτερο. Βέβαια η βασική και ευτελής καθαριότητα είναι στο 90% των στρατοπέδων, και αυτό και μόνο εγκυμονεί κάποιους κινδύνους».

Konstantinos

Ο Κωνσταντίνος, είναι 22 χρονών και είναι φοιτητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών στο τμήμα λογιστικής.
O Κωνσταντίνος ανήκει μάλλον στις ήρεμες δυνάμεις του θαλάμου. Ίσως τη πιο ήρεμη. Φανερά αγχωμένος τις πρώτες μέρες ανάμεσα σε αγνώστους φαινόταν να ανήκει σε αυτούς που μπήκαν στρατό «αναγκαστικά». Πάντα ήρεμος εως σιωπηλός τις πρώτες μέρες, άργησε να ανοιχτεί και να ξεδιπλώσει το χαρακτήρα ενός ώριμου νέου. Ο «αρκούδος» όπως τον έλεγαν κάποιοι, μαζί με το φίλο του «Γκόλφι» ανήκαν στην ομάδα των κρυφών πληγών του θαλάμου. Ήξεραν πότε να μιλήσουν και πότε να πουν τη σωστή ατάκα. Ο Κωνσταντίνος δεν τρελαίνεται που πρέπει να υπηρετήσει τη μητέρα πατρίδα. «Πριν καταταχθώ κυκλοφορούσε στο ίντερνετ μια ατάκα που έλεγε: πήγα στο στρατό για να γίνω άντρας και έγινα η μάνα μου. Κάπως έτσι συνοψίζεται η στρατιωτική ζωή- λάντζα, σκούπισμα, σφουγγάρισμα και άντε και καμιά σκοπιά. Βέβαια για κάποιον που δεν έχει μείνει ποτέ μόνος του, δηλαδή είχε πάντα έτοιμα πλυμένα ρούχα, καθαρό σπίτι, μαγειρεμένο φαγητό, είναι μια καλή εμπειρία». Φαίνεται να το έχει σκεφτεί πολλές φορές και γι΄αυτό είναι κάθετος στο θέμα της υποχρεωτικής θητείας, «δε θα έπρεπε να υπάρχει, τουλάχιστον όχι με αυτή τη μορφή». Η παρέα που θα κάνεις στο στρατό μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο για το υπόλοιπος μιας θητείας, γιατί μπορεί να σε βοηθήσει να περνάει η μέρα σου καλύτερα κι ευχάριστα τις περισσότερες φορές. Ωστόσο, «πάντα θα υπάρχουν αυτοί που θα σε εκνευρίζουν και θα τους αποφεύγεις όπως ο διάβολος το λιβάνι, αλλά αν είναι στρατιώτες απλά τους αποφεύγεις. Το πρόβλημα είναι όταν οι ανώτεροι σου κάνουν τη μέρα σου δύσκολη, αλλά ακόμα και τότε πιέζεις τον εαυτό σου να ξεστομίσει το πολυπόθητο για αυτούς «μάλιστα» και το ξεχνάς.  Η πρώτη μέρα είναι πάντα η πιο δύσκολη. Πολλοί σκέφτονται να ξαναπάρουν αναβολή, αλλά όταν περνάνε δυο τρεις μέρες το ξεπερνάνε «το παν είναι να κάνεις παρέες. Από εκεί και πέρα όλα γίνονται πιο εύκολα. Φυσικά το να κάνεις τη θητεία σου μακριά από το σπίτι σου σημαίνει ότι θα σου λείπουν οι δικοί σου άνθρωποι και αυτό δε διευκολύνει την κατάσταση. Σκέφτεσαι όμως ότι εννιά μήνες είναι και πρέπει να το δεις σαν μια εμπειρία  που έχει να σου δώσει πράγματα» μου λέει. Για να βρεθεί με τη κοπέλα του περιμένει στωικά την επόμενη άδεια, «μέχρι τότε τηλέφωνο, Skype, και υπομονή». Τον ρωτάω αν πιστεύει ότι οι συνθήκες στο στρατό είναι σήμερα διαφορετικές από αυτές που είχε ακούσει από τους «παλιούς». «Στο στρατό μπορείς να συναντήσεις τα πάντα. Μου έχει τύχει να είμαι σε κτήριο δύο ετών που να έχει παντού αλουμίνια, κλιματιστικά, και να νομίζεις ότι είσαι σε ξενοδοχείο, και μου έχει τύχει να είμαι σε στρατόπεδο που μέσα στο ντους περπατούσαν ανενόχλητα τα σαλιγκάρια. Αυτό είναι που μου έχει λείψει και περισσότερο από οτιδήποτε άλλο ένα σωστό μπάνιο. Νομίζω όμως ότι η πλειοψηφία των στρατοπέδων βρίσκεται κάπου στη μέση. Ανεκτές συνθήκες χωρίς καμία ιδιαίτερη πολυτέλεια.

Aggelos

Ο Άγγελος, είναι 20 χρονών και  έχει τελειώσει γραφιστική στο Ι.Ε.Κ Κορυδαλλού.
Μια από τις πιο περίεργες αλλά και ενδιαφέρουσες περιπτώσεις του θαλάμου. Ο Βενιαμίν του κοιτώνα κάτι ανάμεσα σε Malcolm McDowell από τη ταινία «το Κουρδιστό Πορτοκάλι» και σε Βασίλη Σερέτη από τη ταινία «Η φανέλα με το νούμερο εννέα». Του είναι δύσκολο να ενταχτεί στα νέα δεδομένα, φαίνεται να δυσκολεύεται να προσαρμοστεί, ανοίγεται δύσκολα και μετά από μεγάλο διάστημα. Κουβαλάει όμως μια τρέλα. Κατά τη διάρκεια της μέρας έχει μερικές «εκρήξεις». Στο θάλαμο η και ακόμα κατά τη διάρκεια της αναφοράς πετάει ατάκες από ταινίες του Ψάλτη και του Γαρδέλη, ενώ  τραγουδάει με πάθος τραγούδια του Τσιτσάνη, του Βαμβακάρη και του Μιχάλη Μυτακίδη, και τον κοιτάζουν όλοι σαν να είναι τρελός. Προδίδει εύκολα την καταγωγή του. Βέρος Αιγαλεώτης, το λέει και ψηλώνει δυο μέτρα. Μπήκε στο στρατό μόλις τέλειωσε τη σχολή του και δεν θα τη ξεχάσει ποτέ αυτή τη μέρα. «Αν δεν ήταν στο ίδιο στρατόπεδο ο κολλητός μου δεν υπήρχε περίπτωση να καθόμουν. Μετά από την ταλαιπωρία: εμβόλια, ρούχα κλπ ,οι αναποδιές διαδέχονταν η μια την άλλη. Κατέληξα το βράδυ πτώμα στο κρεβάτι με έναν σάκο σκισμένο και την ψυχολογία μου χάλια, να σκέπτομαι συνεχώς «που  είμαι τώρα; τι κάνω εδώ; ποιος κοιμάται στο διπλανό κρεβάτι από μένα και τι κουμάσι να είναι;». Το χρησιμότερο πράγμα που προσφέρει η θητεία στο στρατό σε κάποιον είναι το γεγονός ότι μαθαίνει να ζει αυτόνομα και μακριά από την «ασφάλεια» του σπιτιού του, «τώρα πια είμαι ο ίδιος υπεύθυνος για τις πράξεις και τα παραπτώματα μου. Επίσης, συνηθίζει κανείς και  σε έναν τρόπο ζωής χωρίς τις ανέσεις του σπιτιού του ή σε άλλες πολυτέλειες της καθημερινότητας». Η υποχρεωτική θητεία για κάποιους ανθρώπους είναι απλά χάσιμο χρόνου, εκείνος πιστεύει ότι «σε  αυτό το χρόνο, εγώ θα μπορούσα να κάνω πράγματα πιο σημαντικά για την επαγγελματική μου αποκατάσταση ας πούμε. Επίσης, υπάρχουν άτομα τα όποια δεν είναι έτοιμα ψυχολογικά να αντιμετωπίσουν κάτι τέτοιο αλλά το κάνουν αναγκαστικά προκειμένου να μπορέσουν να συνεχίσουν τη ζωή τους». Ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι περισσότεροι στρατιώτες είναι ότι ξεμαθαίνουν από τη  καθημερινότητα τους. Στον Άγγελο, αυτό που του λείπει περισσότερο είναι οι «αλητείες» που έκανε με τα φιλαράκια του στο Αιγάλεω, αλλά -φευ- έχουν κι αυτοί με τη σειρά τους μπει να κάνουν τη στρατιωτική τους θητεία, οπότε δεν αισθάνεται να χάνει και πολλά πράγματα. «Μου λείπει όμως το να τριγυρνάμε χωρίς να κοιτάμε το ρολόι και γενικά η ελευθερία του να κάνεις ότι θέλεις χωρίς να ξέρεις πως το πρωί θα πρέπει να ξυπνήσεις από το χάραμα. Επίσης, το σπίτι και η οικογένεια είναι κάτι που δεν αντικαθιστούν οι παρέες μέσα στο στρατόπεδο, δυστυχώς». Στο πρώτο επισκεπτήριο ανάσανε, βρέθηκε με φίλους και συγγενείς αλλά και με τη κοπέλα του που είχαν καιρό ειδωθούν. «Όπως ένα μεγάλο ποσοστό των φαντάρων έτσι κι εμένα με βασάνιζε αυτή η καψούρα που έχει ο κάθε φαντάρος να διηγείται στη σκοπιά ιστορίες για εκείνη, να δείχνει μια φωτογραφία της όπως γινόταν κάποτε, είτε στο κινητό όπως γίνεται τώρα. Έτσι κι εγώ πέρασα αυτή την περίοδο, περιμένοντας να έρθει το επισκεπτήριο, η έξοδος ή η άδεια ώστε να τη δω». Μια μέρα στο στρατό είναι για πολλούς μια διαδικασία ρουτίνας που πρέπει απλά να περιμένεις να περάσει, «είναι σαν να είμαι στη δουλειά αλλά να κοιμάμαι, να τρώω και να ξυπνάω στο χώρο εργασίας. Η διάφορα είναι ότι τα μισά πράγματα που θα κάνεις μια καθημερινή μέρα μέσα στο στρατό είναι πραγματικά ανούσια και δεν πληρώνεσαι γι΄ αυτά. Για παράδειγμα να μαζέψεις τις πευκοβελόνες και  τα κουκουνάρια από τα πεύκα που θα ξαναπέσουν σε δέκα λεπτά επειδή χαλούν την αισθητική του ανωτέρου σου ο οποίος μάλλον ξύπνησε στραβά. Τουλάχιστον όμως οι συνθήκες στα στρατόπεδα (εκτός από τα κτίρια και τα υπάρχοντα τους που παραμένουν ιδία εδώ και δεκαετίες) σήμερα σε σχέση με τη κατάσταση που επικρατούσε πριν από τριάντα χρόνια ας πούμε, έχει αλλάξει. Τα πράγματα είναι σίγουρα πιο χαλαρά και ο στρατός κοιτάζει να σε διώχνει όσο μπορεί περισσότερο  για να μη σε ταΐζει».

vasilis

Ο Βασίλης είναι 27 ετών και σπουδάζει στο οικονομικό τμήμα της νομικής Αθηνών.
Ο Βασίλης είναι ο μεγαλύτερος του 6ου θαλάμου, αυτό αυτόματα του δίνει και κάποια εξουσία. Αναλαμβάνει με μεγάλη προθυμία την ευθύνη του θαλάμου και από απλός στρατιώτης προβιβάζεται σε θαλαμάρχη. Σήμερα θα το έχει μετανιώσει. Ήταν υπερβολικά ψαρωμένος για να αναλάβει μια τέτοια ευθύνη. Μπλοκάκια, χαρτιά με καταστάσεις, τηλέφωνα όλου του θαλάμου, υπεύθυνος για να φέρνει την ισορροπία και την υπευθυνότητα στο θάλαμο. Υπεύθυνος αρκετά φορές και για τις αρμοδιότητες των στρατιωτών του θαλάμου (καλλιόπη, σφουγγάρισμα-καθάρισμα θαλάμου, θαλαμοφυλίκια) κάτι που του έφερνε αρκετές φορές άγχος. Ωστόσο αρκετά ξεψαρωμένος πλέον πιστεύει ότι αυτές οι ευθύνες σου δίνουν και κάποιο μάθημα για   η ζωή «γνωρίζεις σαν άνθρωπος τα όρια σου και μαθαίνεις να έχεις υπομονή και υπευθυνότητα. Δυστυχώς, πρακτικά οι γνώσεις που λαμβάνεις από τον στρατό με την σημερινή του μορφή είναι ελάχιστες. Δηλαδή, μια τυπική μέρα περιλαμβάνει την υπηρεσία σου (σκοπιά, περίπολος κ.α.) όπου οφείλεις να είσαι εντάξει σε αυτό που έχεις αναλάβει. Παρόλα αυτά αποτελεί μια εμπειρία η οποία στο τέλος σου αφήνει μερικούς καλούς φίλους, αυτό είναι κάτι καλό. Για το αν θα έπρεπε η θητεία να είναι υποχρεωτική η όχι απαντάει ευθέως ότι «η θητεία θα έπρεπε να είναι υποχρεωτική για πολύ λιγότερο χρονικό διάστημα, στο οποίο θα γινόταν ουσιαστική εκπαίδευση των στρατιωτών. Τον ρωτάω τι είναι αυτό που του λείπει περισσότερο τώρα που υπηρετεί στον ελληνικό στρατό και αν έχει επηρεάσει η απομάκρυνση του από τη πολιτική ζωή τη σχέση του με το άλλο φύλλο, ερώτηση παγίδα μιας και συνεχεία βρίσκεται με το τηλέφωνο στο χέρι και στέλνει μηνύματα, προφανώς, στη κοπέλα του. «Το σημαντικότερο πράγμα που σου λείπει από την πολιτική σου ζωή είναι η οικογένεια σου και κάποια αγαπημένα πρόσωπα. Δεν  θεωρώ ότι ο στρατός αλλάζει την σχέση σου με το αντίθετο φύλλο». Μπαίνοντας στον στρατό έχεις εκείνη την  αγωνία για αυτό που θα συναντήσεις, καθώς, είναι κάτι άγνωστο για τον καθένα και δεν ξέρεις τι θα αντικρίσεις. «Εντάξει, στην πορεία προσαρμόζεσαι και καταλαβαίνεις ότι δεν υπήρχε λόγος ουσιαστικός να έχεις αυτό το άγχος στην αρχή. Όσο πιο γρήγορα το καταλάβεις αυτό τόσο πιο καλό για την θητεία σου πιστεύω. Άλλωστε, και οι συνθήκες πλέον στα στρατόπεδα σήμερα είναι σαφώς καλύτερες από αυτές που είχαμε ακούσει όλοι από τις ιστορίες παλαιότερων. Μην περιμένει βέβαια κάποιος να συναντήσει πολυτέλειες, αλλά οι συνθήκες είναι σχετικά καλές.

photo(115) photo(121) photo(122) photo(117) photo(127) photo(128) photo(129) stra (2) stra (3) photo(133) photo(134)

Κείμενο-Φωτογραφίες: Τάσος Αντωνόπουλος