Δεν θα ξεχάσω την πρώτη μου φορά στην αγορά της Καλλιθέας. Οι μυρωδιές από τα τυριά, τα αλλαντικά και τις ελιές μου έσπαγαν τη μύτη. Όλοι οι έμποροι με καλημέριζαν με ένα πλατύ χαμόγελο καθώς περνούσα από τα καταστήματά τους. Με προκαλούσαν να δοκιμάσω τα προϊόντα τους πριν αγοράσω. Όταν πήγαινα κοντά, άρχιζαν τα πειράγματα και διαφήμιζαν την πραμάτεια τους με τους πιο ευφάνταστους τρόπους. Περίπου δέκα χρόνια μετά τίποτα δεν έχει αλλάξει στην ιστορική σκεπαστή αγορά, ή αλλιώς αγορά των Ποντίων, μεταξύ των οδών Πλάτωνος και Γρυπάρη. Μπορεί να έχουν εμφανιστεί κάποιες νέες επιχειρήσεις, αλλά το φιλόξενο κλίμα της αγοράς παραμένει αναλλοίωτο και οι μυρωδιές φυσικά, ακόμα δυνατές.

Μετά τη μικρασιατική καταστροφή πάνω από 20.000 πρόσφυγες έφτασαν στην περιοχή της Καλλιθέας. Καππαδόκες, Κωνσταντινουπολήτες, Μικρασιάτες και Πόντιοι. Οι τελευταίοι, αγόρασαν το 1956 το οικόπεδο που σήμερα στεγάζεται η αγορά. Αφού το χώρισαν σε ισάριθμα κομμάτια, ο καθένας τους πήρε ένα κατάστημα με κλήρο. Από τότε τα περισσότερα καταστήματα περνούν από γενιά σε γενιά, αλλά αρκετά έχουν ενοικιαστεί ή πουληθεί σε τρίτους.

vasillis zervohori vasilis zervohori 2 periklis nauagio2 nauagio lampros

Έτσι, ακριβώς μου τα είπε και ο κύριος Περικλής, ιδιοκτήτης ενός από τα παλαιότερα καταστήματα στην αγορά, που εμπορεύεται αλλαντικά υπό την επωνυμία Ακρόπολις. «Ξεκίνησα ως υπάλληλος του αλλαντοποιείου όταν ήμουν 15 χρονών και ήρθα εδώ στα 22, νομίζω ήταν το ’65 ή το ’67 δε θυμάμαι καλά. Μάλιστα ήμουν φαντάρος και μου λέγανε «Άντε να απολυθείς γρήγορα Περικλή, να ‘ρθεις στο μαγαζί», λες και ήταν στο χέρι μου. Κάνω αυτή τη δουλειά 41 χρόνια. Πρέπει να την αγαπάς για να αντέξεις, είναι σκληρή δουλειά. Όταν ξεκίνησα, τη σιχαινόμουν. Ήρθε όμως το αφεντικό μου και μου είπε «Αυτή η δουλειά, είναι λειτούργημα, δεν είναι μόνο μεροκάματο. Πρέπει να την αγαπήσεις.». Κι έτσι και έκανα. Δεν είχα άλλη επιλογή. Σκέψου ότι ο Νίκας ήταν λογιστής του αφεντικού μου. Τώρα ετοιμάζομαι αναγκαστικά να βγω στην σύνταξη και ο γιός μου θα αναλάβει το μαγαζί. Δεν του αρέσει και τόσο η δουλειά, αλλά έμεινε άνεργος κι έτσι ήρθε εδώ, κοντά μου. Τούτη εδώ είναι μια δουλειά στρωμένη.». Ρωτώ τον κύριο Περικλή, που τον χαρακτηρίζει μια ευγένεια και μια αρχοντιά που δεν συναντάς εύκολα, ποιο προϊόν θα μου πρότεινε να αγοράσω απ’ το κατάστημά του. «Φέτα Βόνιτσας, που εξάγεται και στην Αμερική, στο Χιούστον συγκεκριμένα, χύμα γιαούρτι σε σακούλα και την γραβιέρα μας».

kreata alexandros kosgiannis kosgiannis upallilos ioulia grotesque feta 6toisekatoalexandros

Απέναντι και διαγώνια από τον κύριο Περικλή βρίσκεται το κατάστημα της Ιουλίας που φημίζεται κυρίως για τα χόρτα του, αλλά και τα υπόλοιπα οπωροκηπευτικά του δεν στερούνται ομορφιάς και ποιότητας. Οι λιγοστές ακτίνες ήλιου που καταφέρνουν να εισχωρήσουν μέσα από τα ελενίτ που σκεπάζουν την αγορά, παιχνιδίζουν πάνω στα νωπά χόρτα και τα κάνουν να γυαλίζουν, δίνοντας την ψευδαίσθηση της πρωινής πάχνης του βουνού. Η μαμά της Ιουλίας, η γκροτέσκ φιγούρα της αγοράς, αρνήθηκε να μας χαρίσει το όνομά της ή να μας πει κάτι για την επιχείρησή της. Η κόρη της την πειράζει και παίρνει το ρόλο της λέγοντας μας πως πρόκειται για οικογενειακή επιχείρηση, που περνάει από γενιά σε γενιά. «Το μαγαζί μας βρίσκεται στην αγορά εδώ και 50 χρόνια. Το ξεκίνησε ο πατέρας μου και τώρα συνεχίζουμε εμείς. Θα σου πρότεινα να δοκιμάσεις όλα μας τα χόρτα, πολλά απ’ αυτά είναι άγρια και έρχονται απ’ όλη την Ελλάδα.».

Αφήνοντας πίσω μας πικραλίδες, γλιστρίδες και βρούβες, προχωράμε μέχρι που η προσοχή μας αποσπάται από το κατάστημα της Έλενας. Η Έλενα βρίσκεται στην αγορά της Καλλιθέας τον τελευταίο χρόνο και εμπορεύεται αυγά. Πέρα από τα συνηθισμένα αυγά όμως, τον πάγκο της στολίζει ένα τεράστιο αυγό στρουθοκαμήλου, με την πορώδη και γυαλιστερή υφή του, που το κάνει να φαντάζει πορσελάνινο. Μας προκαλεί να το σηκώσουμε και να το αγγίξουμε. «Και να σου πέσει, δε σπάει με τίποτα! Για να το σπάσεις θες σφυρί». Όταν αποκρίνομαι με έκπληξη πως είναι βαρύ μου απαντά πως «τα αυγά στρουθοκαμήλου ζυγίζουν περίπου 1,5 κιλό το ένα και το συγκεκριμένο θα μπορούσε να βγάλει μια ομελέτα για 15 με 18 άτομα». Πολλοί, για να κρατήσουν το κέλυφος από το αυγό, το ανοίγουν με τρυπάνι και έπειτα ζωγραφίζουν πάνω του. Άλλοι το κάνουν φωτιστικό. Όπως και να ‘χει, πέρα από τη θρεπτική του αξία, έχει και διακοσμητικό ρόλο. Αυτό το εκπληκτικό 2 σε 1, θα σου στοιχήσει περίπου 30 ευρώ. Στον κατάστημα της Έλενας δηλαδή, γιατί αλλού ίσως να το βρεις λίγο πιο ακριβά. «Βρίσκομαι στην αγορά λίγο καιρό σε σύγκριση με τους υπόλοιπους αλλά περνάω καλά, γιατί υπάρχει επικοινωνία μεταξύ μας. Δούλευα λάντζα, αλλά έχασα τη δουλειά μου και ο σύντροφός μου, με τον οποίο είμαστε μαζί δεκατέσσερα χρόνια και είναι έμπορος αυγών, μου πρότεινε να ξεκινήσω τη δουλειά. Τα αυγά στρουθοκαμήλου τα φέρνουμε απ’ το Κιλκίς και τα ελευθέρας από Κρήτη.». Σε ένα μικρό καλαθάκι, δίπλα απ’ το θαύμα της στρουθοκαμήλου στέκονται [μάλλον αμήχανα] μικροσκοπικά, πιτσιλωτά αυγά από ορτύκια. Πωλούνται προς 0,30 ευρώ το τεμάχιο και η κύρια χρήση τους είναι βραστά σε σαλάτες. «Διώχνουν και τη ραδιενέργεια που λαμβάνουμε όλη τη μέρα απ’ τα κινητά και τα τάμπλετ.», μου είπε η Έλενα και έπειτα φωτογραφήθηκε με το καμάρι του μαγαζιού της.

agora-47 agora-46 agora-43 agora-42 agora-41 agora-40 agora-39

Δύο μαγαζιά παρακάτω βρίσκεται ο Γιάννης ο Ρεθυμνιώτης, με ένα από τα καλύτερα ψαράδικα στην αγορά [ο ανταγωνισμός είναι σκληρός, υπάρχουν άλλα δύο εξίσου μεγάλα και με εξαιρετικές πρακτικές μάρκετινγκ.]. Επίσης ο Γιάννης έχει σίγουρα και μια ακόμα ιδιότητα στην αγορά Καλλιθέας. Εκτελεί και χρέη Δον Ζουάν, λούζοντας όλες τις κυρίες με κομπλιμέντα – μεταξύ αυτών και εμάς -. «Βρίσκομαι εδώ 30 χρόνια. Είχαμε μια ατλαντική αλιεία, αλλά τώρα έχουμε μαζευτεί. Έχει τσαλακωθεί η αγορά και η δουλειά μας είναι αρκετά απρόβλεπτη πλέον. Ξέρεις τι άλλο είναι απρόβλεπτο πέρα απ’ τη δουλειά; Ο θάνατος και ο κλέφτης.».  Στο κατάστημα του κυρίου Γιάννη θα βρεις τη γλώσσα 4,50 ευρώ. «Το κάθε ψάρι έχει την εποχή του, άρα δε μπορώ να σου πω τι φεύγει πιο πολύ. Πάντως τα μαλάκια είναι μια σταθερή αξία. Θα σου πρότεινα να πάρεις  χταποδάκι. Το χταπόδι, για να βράσει καλά θέλει τρία τέταρτα με μία ώρα. Πέρα απ’ αυτό όμως έχει σημασία και το από πού έρχεται, έτσι; Το Μαρόκο έχει το καλύτερο χταπόδι στον κόσμο. Και το δικό μου από ‘κει είναι φυσικά. Κοίτα το πόσο «ψωμί» έχει.».

Τα καλύτερα τυριά της αγοράς και τα πιο μυρωδάτα, τα έχει το κατάστημα του κυρίου Βασίλη. Εκεί μπορείς να βρεις αποβουτυρωμένη φέτα Ηπείρου με μόνο 6% λιπαρά, προς 9,50 ευρώ το κιλό. Ο αδερφός του κυρίου Βασίλη, έχει εργοστάσιο παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων στο Ζερβοχώρι Παραμυθίας στη Θεσπρωτία και εξάγει και την πολυφημισμένη φέτα στην Αμερική και τη Γερμανία. Ένα ακόμη σπάνιο τυρί στο μαγαζί του κ. Βασίλη, που βρίσκεται εδώ και πέντε χρόνια στην σκεπαστή αγορά, είναι το κεφαλοτύρι μούστου, που αποκτά το ιδιαίτερο χρώμα του ενόσο ζυμώνεται ο μούστος μαζί με το τυρί. «Για να κάνεις επιτυχία πρέπει να περιοριστείς σε τρία είδη το πολύ, αλλιώς σε συγκρίνουν με τα σούπερ μάρκετ. Όπως εμείς, έχουμε τυριά, ελιές, όσπρια. Η κρίση είναι μια καλή ευκαιρία για όσους παράγουν παραδοσιακά προϊόντα, καθώς εδώ θα βρεις κάτι ξεχωριστό απ’ ότι στο ράφι του σούπερ μάρκετ.».

agora-38 agora-37 agora-36 agora-34 agora-33 agora-32 agora-30 agora-26

Για νύχτες πάθους, απαραίτητη στάση στον πάγκο του Λάμπρου με τα οστρακοειδή, που είναι γνωστά για την αφροδισιακή τους δράση. Ο Λάμπρος διαθέτει κατάστημα στην αγορά τα τελευταία δεκαοκτώ χρόνια και προμηθεύει τους Καλλιθιώτες μύδια, γυαλιστερές και κυδώνια.  «Θα σου έλεγα να πάρεις μύδια για σαγανάκι συνοδευμένα με φέτα.».

Κρέας όμως από πού θα φάμε; Στο χασάπικο του Αλέξανδρου, η βιτρίνα είναι γεμάτη ελκυστικά κρέατα, με τα πόδια μοσχαριού να κλέβουν την παράσταση. Η «ευκαιρία της εβδομάδας», λοιπόν, είναι ποδαράκια που χρησιμεύουν για τον γνωστό στους ξενύχτηδες πατσά. Κοστίζουν 3 ευρώ το κιλό και την ημέρα που επισκεφθήκαμε εμείς την αγορά, ο Αλέξανδρος είχε δώσει ήδη δέκα κομμάτια. «Ο πατσάς, είναι όντως το καλύτερο αντίδοτο για το μεθύσι. Ο κόσμος αγοράζει πιο πολύ πλατάρια, φτερούγες και συκωτάκια. Το κοτόπουλο θα φύγει πιο πολύ. Τι άλλο; Το φθηνότερο κρέας είναι. Τώρα για τα Χριστούγεννα έχουμε ετοιμάσει ρολό κοτόπουλο με τυρί, ζαμπόν και μυρωδικά, το οποίο κοστίζει 7μιση ευρώ το κιλό. Θα φέρω και γαλοπούλα βέβαια, αλλά μόνο κατόπιν παραγγελίας.» Το μαγαζί του Αλέξανδρου βρίσκεται κι αυτό στην αγορά σχεδόν είκοσι χρόνια. «Να γράψεις και για τα μπιφτέκια που είναι έτοιμα, τα ζυμώνουμε μόνοι μας. Δικιά μας πατέντα!», μου φώναξε καθώς απομακρυνόμουν απ’ τον πάγκο.

Στην έξοδο της αγοράς κάνουμε μια τελευταία στάση στο ψαράδικο «Το ναυάγιο». Στο ψαράδικο με τη λυρική επωνυμία λοιπόν, όταν έρχεται η ώρα για ξεπούλημα το αφεντικό τρελαίνεται κυριολεκτικά και αναφωνεί πως «ό,τι δεν έχει ταμπέλα, παρ’ το τώρα 4,50 το κιλό!». Γλυκοκοιτάζω τις γαρίδες, που τους έχω και μια αδυναμία, αλλά διστάζω. Θα επιστρέψω όμως σίγουρα στην αγορά της Καλλιθέας. Άλλωστε έχω ανοιχτή πρόσκληση για χταποδάκι ξιδάτο και ουζάκι από τον κύριο Γιάννη και προσφορά καλύτερης τιμής απ’ τον Αλέξανδρο για το ρολό κοτόπουλο. Ε, και αφού πάω, θα πάρω και τις γαρίδες.

agora-25 agora-22 agora-21 agora-20 agora-19 agora-17 agora-16 agora-15 agora-14 agora-13 agora-12 agora-11 agora-10 agora-09 agora-07 agora-06 agora-04 agora-02agora-03

Κείμενο: Φιλίππα Δημητριάδη
Φωτογραφίες:
Elizabeth Rovit