Θάνο, το τελευταίο σου βιβλίο, το Αυτόματο, εκδόθηκε πριν από έναν χρόνο. Εν έτει 2014, λοιπόν, τι θεωρείς ότι είναι αυτό που καθιστά κάποιον ποιητή και ποιες είναι οι δυσκολίες που συναντά στο να δημιουργήσει;
Ό,τι τον καθιστούσε πάντα: ο τρόπος του να επινοεί την πραγματικότητα. Εννοώ δηλαδή την μετουσίωση της πραγματικότητας σε μια ποιητική πραγματικότητα. Οι δυσκολίες στο να δημιουργήσει είναι πολλές, τουλάχιστον μέχρι να αισθανθεί ώριμος. Η κύρια δυσκολία θα ’λεγα ότι είναι η επιμονή. Να επιμείνει. Οι παλιότεροι το έλεγαν αφοσίωση.

Ζώντας στην εποχή όπου η υπευθυνότητα απουσιάζει από την δημιουργία, βλέπουμε να εκδίδονται συνεχώς ποιητικές συλλογές αμφίβολης ποιότητας (κάποτε μάλιστα είχε πέσει το μάτι μου και σε αγγελία εκδοτικού οίκου του στυλ «με 1000 ευρώ σας εκδίδουμε την δικιά σας»). Πώς θα μπορούσαμε να εξοπλιστούμε απέναντι σε αυτό το φαινόμενο; Με ποιά κριτήρια ξεχωρίζεις  την «καλή» ποίηση από την «κακή»;
Η καλή ποίηση είναι πάντοτε πρωτότυπη. Όσον αφορά το φαινόμενο που αναφέρεις, δεν νομίζω ότι θα εκλείψει, δυστυχώς. Είναι παλιό, άλλωστε. Ασφαλώς στις μέρες μας έχει γιγαντωθεί –με την ευθύνη των εκδοτών, όχι όλων φυσικά, οι οποίοι σπεύδουν πολλές φορές να εκμεταλλευτούν αγρίως κάποιους που θέλουν σώνει και καλά να εκδώσουν το πόνημά τους. Πριν από σαράντα ή πενήντα χρόνια οι ποιητές εξέδιδαν τα βιβλία τους πληρώνοντας τους τυπογράφους. Ύστερα τα έπαιρναν σπίτι τους, τα έστελναν στο σινάφι και τα μοίραζαν στους φίλους τους. Το Τρίτο στεφάνι του Ταχτσή εκδόθηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο. Και δεν ήταν ποιητική συλλογή. Μάλιστα ο Ταχτσής πούλησε ένα μικρό σπίτι στην Πλάκα για να καταφέρει να εκδώσει το βιβλίο. Με τον χρόνο πάντως ξεχωρίζει η ήρα απ’ το στάρι.

stath_iii
10647506_357099401114035_995684686_o

Και μιας και αναφέρθηκες στο θέμα, οι σχέσεις με το σινάφι, τις κλίκες, την ποιητική κοινότητα (αν υπάρχει), πώς επηρεάζουν την δημιουργία; Τι στάση θα συμβούλευες στους νέους δημιουργούς και αναγνώστες να κρατήσουν; Εσένα η σχέση σου ποια είναι;
Υπήρξα και εξακολουθώ να είμαι εντός-εκτός. Άλλο το σινάφι, άλλο οι κλίκες, όμως. Δεν γράφεις για το σινάφι, ούτε πολύ περισσότερο για τα βραβεία, όπως συμβαίνει με πολλούς συγγραφείς, δυστυχώς. Ωστόσο, οι σχέσεις με συνομήλικους και μεγαλύτερους συγγραφείς είναι πολύτιμες. Προσδιορίζουν την ταυτότητά σου, την καταγωγή σου. Αποσαφηνίζουν τους στόχους σου. Δεν νομίζω ότι μπορείς να φτάσεις σε κάποιο αποτέλεσμα χωρίς την συνομιλία –κυριολεκτικά και μεταφορικά- με τη γενιά σου και τις παλιότερες γενιές.

Ποιοί πιστεύεις ότι έπαιξαν ρόλο στην διαμόρφωση σου ως ποιητή, από ανθρώπους που έχεις γνωρίσει από κοντά και από ανθρώπους που έχεις έρθει σε επαφή μόνο μέσω του έργου τους; Από νεότερους συγγραφείς συνομιλείς με κάποιους;
Τα πρόσωπα αναφέρονται στο Αυτόματο. Είναι πολλά ασφαλώς. Εάν θα έπρεπε να αναφέρω κάποιες αιχμές, θα έλεγα: Φλωμπέρ, Μπέκετ, Σιοράν, Μπίξελ, Μπέρνχαρντ, Χατζιδάκις, Γονατάς, Καρούζος, Παπαγιώργης, Αρανίτσης. Με τους νεότερους η συνομιλία είναι αποσπασματική.

stathopoulos_2

Ας μείνουμε στο Αυτόματο. Μου άρεσε ο μινιμαλιστικός χαρακτήρας του, το ότι παίζει ρόλο η σειρά με την οποία έχουν μπει τα ποιήματα, η παιγνιώδης χρήση των τίτλων, η ανομοιογένεια του μεγέθους του κάθε ποιητικού «τεμαχίου». Πώς κατέληξες σε αυτόν τον τίτλο, ποια ήταν η διαδικασία συγγραφής και πότε αισθάνθηκες ότι τελείωσε το βιβλίο; Ένα χρόνο μετά υπάρχει κάτι που θα ήθελες να αλλάξεις;
Το Αυτόματο αναφέρεται στο ομώνυμο κείμενο του Ε.Μ.Σιοράν, από το οποίο παρατίθεται η εναρκτήρια πρόταση στο βιβλίο («Αναπνέω από προκατάληψη»), και στη φιλοσοφική επισήμανση του Σοπενχάουερ περί αυτόματης βούλησης για ύπαρξη. Η ιδέα του τίτλου προϋπήρχε αρκετά χρόνια. Μου φάνηκε ότι ήταν κατάλληλος  γι’ αυτό που έγραφα. Το βιβλίο γράφτηκε μέσα σε έξι μήνες σαν μυθιστόρημα, ανασύροντας πράγματα για τα οποία ήθελα να μιλήσω. Καταλαβαίνεις ότι ένα βιβλίο έχει τελειώσει όταν δεν έχεις να προσθέσεις τίποτ’ άλλο. Σήμερα θα έκανα μερικές διορθώσεις εδώ κι εκεί και θα αφαιρούσα ένα κείμενο, πράγμα το οποίο θα συμβεί σε μελλοντική επανέκδοση.

Θα ήθελα να αναφερθείς πιο συγκεκριμένα σε αυτά τα τρία από τα παρακάτω ποιήματα του Αυτόματου: «Αμαρυλλίς», «Αναπνοή», «Σύνθλιψη». Πώς τα έγραψες;
Δεν ξέρω γιατί διάλεξες ειδικά αυτά τα τρία. Μου ζητάς τρόπον τινά τα βιογραφικά τους. Στο «Αμαρυλλίς», ας πούμε ότι σχεδιάζω το πορτρέτο μιας γυναίκας την οποία δεν γνώρισα ποτέ αλλά έβλεπα συχνά ως παρουσία. Η καλλονή της μου είχε κινήσει εκπληκτικά το ενδιαφέρον. Παραμένει ακόμα άγνωστη. Την «Αναπνοή» την ονειρεύτηκα. Γράφτηκε ενώ κοιμόμουν. Το πρωί ξύπνησα με το ποίημα στο στόμα μου και το σημείωσα. Είναι το πρώτο ποίημα του βιβλίου που έγραψα. Στη «Σύνθλιψη» φαντάστηκα μια φίλη μου. Θα μπορούσε να το είχε κάνει.

stath_ii

Τα διάλεξα καθώς θεωρώ πως η «Αμαρυλλίς» διέπεται από μια ελκυστική, μυστηριώδη διάθεση, η «Αναπνοή» επειδή αισθάνομαι ότι ωθεί την αγάπη στο αυτόματο της ζωής (έχω και άσθμα) και η «Σύνθλιψη» διότι εκφράζει μια  σχέση εγγύτητας. Μιας και ανέφερες ότι έγραψες το θραύσμα «Αμαρυλλίς» για μια γυναίκα την οποία δεν γνώρισες ποτέ, πες μου την άποψη σου γι’ αυτό που θεωρείται έρωτας στις μέρες μας. Τo facebook, με όλες αυτές τις επαφές που δεν γνωρίζουμε και μπορεί παράλληλα να μας προκαλούν κάτι ερωτικό ή να πιστεύουμε ότι μας προκαλούν, πώς επηρεάζει την κατάσταση; Πότε καταλαβαίνεις ότι είσαι ερωτευμένος;
Το facebook δεν είναι παρά ένας δημόσιος χώρος, με τη διαφορά ότι είναι ψηφιακός. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει πολλές παρενέργειες. Κατά τα άλλα, μπορούν να συμβούν τα πάντα, όπως και οπουδήποτε αλλού. Το παιγνίδι των εντυπώσεων, της πρόκλησης, της φαντασίωσης, των ψευδαισθήσεων, της μεταμφίεσης και της γοητείας παίζεται παντού. Ο έρωτας δεν έχασε ποτέ τα δικαιώματά του. Ένα σημείο αναγνώρισης πάντως του ότι είσαι ερωτευμένος είναι ότι περπατάς λοξά.

Μιλώντας περί έρωτος, θα ’θελα να σε ρωτήσω από πού αλλού αντλείς έμπνευση για να γράψεις και με ποιά διαδικασία δημιουργείς συνήθως. Υποθέτω πάντως ότι τα ποιήματα είναι αποτέλεσμα μακράς επεξεργασίας μέχρι να ολοκληρωθούν, μακριά από αυτό που έλεγε ο Κέρουακ «the first version is the best version».
Μέχρι πρότινος δεν εξέδιδα συχνά. Υπήρχαν μεγάλα διαστήματα σιωπής. Τα διαστήματα αυτά δεν σήμαινε πως δεν έγραφα, ωστόσο χρειαζόμουν πολύ καιρό, όχι για να ολοκληρώσω κάποιο βιβλίο, αλλά για να καταλήξω σε μια ιδέα. Συνήθως όταν καταλήγω σε μια ιδέα η ολοκλήρωση του βιβλίου δεν απαιτεί παρά μερικούς μήνες. Αυτό αισθάνομαι ότι αλλάζει τον τελευταίο καιρό. Ήδη έχω σχεδόν έτοιμο ένα καινούργιο βιβλίο το οποίο ευελπιστώ να κυκλοφορήσει το 2015. Από το Ένας σωρός γλώσσα κι έπειτα έχω υιοθετήσει την έννοια του αρχείου ή, αν θέλεις, αυτό που θα λέγαμε Ιστορία της Λογοτεχνίας με παραδείγματα. Ένα προσωπικό αρχείο που περιλαμβάνει τα πάντα, που σημαίνει δηλαδή ένα απείρως διευρυμένο κείμενο. Ασφαλώς η επεξεργασία των κειμένων είναι μακρά, αν και με τα χρόνια και την εμπειρία μοιάζει η επεξεργασία να γίνεται περισσότερο εντός μου παρά στη λευκή οθόνη. Δεν υπήρξα ποτέ θιασώτης της πρώτης γραφής. Η λογοτεχνία είναι μια επίπονη και εξαντλητική διαδικασία πολλαπλών επεξεργασιών, ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι μερικά κείμενα μπορεί να είναι άρτια στην πρώτη γραφή.

stath_i10653895_357099384447370_1935384680_n

Μιας και έγινε αναφορά στις σχέσεις, πώς ορίζεις την φιλία;
Αν και δεν είμαι υπέρμαχος των ορισμών, θα συμφωνήσω με αυτό που λένε οι Γάλλοι: «Φιλία είναι ο έρωτας χωρίς τα φτερά του».

Περίγραψέ μου έναν ιδανικό τσακωμό.
Όταν μπορείς να γίνεις «κώλος» με τον άλλον και σε λίγες ώρες να είστε σαν να μην έχει συμβεί τίποτα.

Τι σημαίνει το να είσαι ο εαυτός σου στις μέρες μας;
Απολύτως τίποτα. Ποτέ δεν είσαι ο εαυτός σου.

Μπορείς να μου το αναλύσεις λίγο περισσότερο αυτό;
Είμαστε όλοι δάνεια και αποσπάσματα. Όλοι φοράμε μια μουτσούνα, όπως έλεγε ο Παπαγιώργης.

Το να ασχολείσαι με τον λόγο δημιουργικά πώς επηρεάζει τον καθημερινό βίο;
Έχεις ακλόνητο άλλοθι ό,τι κι αν κάνεις ή όπως κι αν είσαι.

Πώς μπορεί κάποιος να καταπολεμήσει την μιζέρια της καθημερινής ζωής;
Το κυριότερο είναι νομίζω να καταπολεμήσεις την μιζέρια μέσα σου, όσο αυτό είναι δυνατόν. Η μιζέρια είναι ενδογενής στον άνθρωπο. Αυτή είναι που μας οδηγεί, επί της ουσίας, στην μιζέρια της καθημερινής ζωής. Ως γνωστόν, δεν υπάρχουν ιδανικές συνθήκες, ούτε θα υπάρξουν ποτέ.

Γνωρίζω ότι ήσουν φίλος με τον Νίκο Καρούζο, τι σου άφησε αυτή η σχέση;
Μια βαθιά μαθητεία στην ηθική ακεραίωση των λέξεων και του τρόμου να υπάρχουμε.

Με την υπόθεση του θεού τι πρέπει να κάνουμε;
Ησυχία.

Και η ομορφιά; τι θεωρείς ότι την αντιπροσωπεύει;
Η ομορφιά είναι αιωνιότητα, βεβαίως. Πάντα θα μας κατατρύχει η μνήμη της.

Το Αυτόματο του Θάνου Σταθόπουλου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη.

Κείμενο-Φωτογραφίες: Μάνος Χρυσοβέργης

Ακολούθησε το ΓΚΡΕΚΑ στο facebook: https://www.facebook.com/grekamag
Ακολούθησε το ΓΚΡΕΚΑ στο instagram: http://instagram.com/grekamag