Αγαπημένες Τρωκτικές! Είδατε ήδη και ακούσατε – ελπίζουμε – αυτά που αγαπάμε στη μουσική και που θεωρούμε influential όχι μόνο για τη δική μας μουσική, αλλά που εκτιμούμε γενικότερα ως σημαντικά κομμάτια της αβάντ γκαρντ στο χώρο μουσικής. Τώρα ήρθε η ώρα να δούμε και καμιά ταινία. Ξεχάστε την έννοια ταινία όπως τη φαντάζεστε στο μυαλό σας (με αρχή, μέση και τέλος, με υπόθεση και χαρακτήρες και αυτοκίνητα που εκρήγνυνται κάθε 5 λεπτά) και πάρτε λευκή κόλλα για να εντυπωθούν νέες πληροφορίες και τρόπος κατανόησης της κινούμενης εικόνας!
Σας συστήνουμε 10 γυναίκες filmmakers/κινηματογραφίστριες (δε μας αρέσει ο όρος σκηνοθέτιδες, διότι τον θεωρούμε λίγο περιοριστικό όταν αναφερόμαστε σε καλλιτέχνιδες που γράφουν, σκηνοθετούν, κάνουν παραγωγή, χρησιμοποιούν κλασικά και άλλες φορές όχι τόσο κλασικά μέσα δημιουργίας και στην ουσία παράγουν ένα ολοκληρωμένο αποτέλεσμα) οι οποίες έχουν δώσει σημαντικά έργα στον τομέα της κινούμενης εικόνας.
Δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν άλλες και εξίσου σημαντικές, αλλά εμείς προτείνουμε τις αγαπημένες μας ως εισαγωγή σε μια μακρύτερη λίστα καλλιτέχνιδων που ασχολήθηκαν και με την κινούμενη εικόνα, σε συνδυασμό με τη φωτογραφία, το περφόρμανς, το χορό, τη θεωρία κινηματογράφου ή και τη μουσική.
Για κάθε μία θα προτείνουμε ένα ή δύο λινκς με το έργο τους ή και τις προσωπικές ιστοσελίδες τους.

Maya Deren (1917-1961)

Η Maya Deren είναι ίσως από τις πιο γνωστές experimental filmmakers και από τις πιο παλιές σε αυτή τη λίστα. Ήταν κυρίως ενεργή τη δεκαετία του 40, αλλά και μέχρι και το θάνατό της αρχές του 60. Χρησιμοποιώντας το ενδιαφέρον της για το χορό, τις τελετουργίες βουντού και την ποίηση (ανάμεσα σε άλλα), δημιουργούσε εικόνες που έμοιαζαν με όνειρα και που λειτουργούσαν σε έναν ασυνεχή χωροχρόνο, αλλά με κάποιο μαγικό τρόπο άφηναν την αίσθηση μιας ληθαργικής συνέχειας.

http://youtu.be/ctFPrLtSWg8

http://youtu.be/sk6xYt1J9fU

Cléo Uebelmann (1963- )

Η Cléo Uebelmann είναι βασικά καλλιτέχνις και φωτογράφος, αλλά θεωρούμε ότι πρέπει να την αναφέρουμε γιατί η προσφορά της στη σεξουαλική απαλευθέρωση των γκέι γυναικών είναι πολύ σημαντική, αν και αναχρονισμένη. Είναι γνωστή για την ταινία Mano Destra που είχε κάνει με το Cléo Uebelmann Dominas Group (στην ουσία αποτελείτο από δύο άτομα) το 1985 (με soundtrack από τις επίσης αγαπημένες μας The Vyllies) και ήταν η πρώτη ταινία που είχε εικόνες συναινετικού bondage σε λεσβιακό πλαίσιο. Η ταινία τότε δεν είχε θετική αποδοχή από τη λεσβιακή κοινότητα, διότι θεωρήθηκε πολύ πειραματική και πολύ αβάντ γκαρντ για τα τότε δεδομένα – μάλλον πολύ μπροστά από την εποχή της. Σήμερα η ταινία έχει ξαναβγεί στην επιφάνεια ως μια από τις πιο σημαντικές απεικονίσεις λεσβιακών σεξουαλικών φαντασιώσεων και το όραμα της Uebelmann δικαιώνεται, έστω και 30 χρόνια αργότερα. Δυστυχώς δεν υπάρχουν πολλά αποσπάσματα της ταινίας online, αλλά μπορείτε να πάρετε μια γεύση από τα λινκς και το βιβλίο με εικόνες από την ταινία που κυκλοφορεί στην αγορά.

http://www.pornfilmfestivalberlin.de/en/filme/cleo-uebelmann-mano-destra-moma/

Ulrike Ottinger (1942- )

H Ulrike Ottinger ξεκίνησε από ζωγράφος και είναι ακόμη ενεργή filmmaker σε ηλικία 71 ετών! Είναι γνωστή για τη συνεργασία της με την Tabea Blumenschein (η οποία με τη σειρά της ήταν μέλος του αβάντ γκαρντ μουσικού γκρουπ Die Tödliche Doris) στη δεκαετία του ’70. Η Ottinger ανέπτυξε ένα παράξενο στυλ σουρεαλιστικής ταινίας, το οποίο χαρακτηρίζεται από μια γενική εγκατάλειψη των κλασσικών γραμμικών ακολουθιών. Αντισυμβατική και πρωτότυπη, η φαντασία της καταφέρνει πάντα να μας προσφέρει εικόνες έντονης εκφραστικότητας, μαγνητίζοντάς μας με υπερβολικά σχήματα και χρώματα.

Věra Chytilová (1929- )

Η Věra Chytilová δεν τα βρήκε και τόσο εύκολα στη ζωή της, μιας και προέρχεται από την πρώην Τσεχοσλοβακία και αντιμετώπιζε συνεχείς αποκλεισμούς των ταινιών της στη χώρα της, καθώς και δυσκολίες (μέχρι και απαγορεύσεις) να κάνει άλλες ταινίες μετά από την εισβολή των Ρώσων στην Τσεχοσλοβακία. Με εικόνες γυναικών μακριά από τις συνηθισμένες (να κάνουν αταξίες, να τρώνε αηδιαστικά και να μην παίρνουν και τόσο σοβαρά το σεξ), η Chytilová προσπάθησε να ασκήσει κριτική και να αντισταθεί στους κανόνες με τους οποίους η ίδια είχε μεγαλώσει (σε καθολική οικογένεια) και φυσικά τιμωρήθηκε γι’ αυτό από το καθεστώς στο οποίο ζούσε, χωρίς όμως να το βάλει κάτω. Η πιο γνωστή της ταινία Daisies (1966) μας προσφέρει ένα πανέμορφο ποιητικό χάος σε συνδυασμό με σπάσιμο κατεστημένου!

http://vimeo.com/63689570

Pipilotti Rist (1962- )

Η Pipilotti Rist είναι βίντεο άρτιστ και οι ταινίες της είναι κυρίως μέρη art installations που παρουσιάζει σε μουσεία και γκαλερί από τη δεκαετία του 80 μέχρι και σήμερα. Ασχολείται πολύ με το σώμα και την απεικόνισή του (γι’ αυτό μας αρέσει πολύ) σε συνδυασμό με λέξεις και μελωδία (η μη). Τοποθετεί το σώμα στο χώρο μόνο του ή μαζί με άλλα στοιχεία και μέσα από τεράστιες προβολές το αφήνει να κινηθεί και να ξεδιπλωθεί με φυσικό – ή και καμιά φορά βίαιο – τρόπο, δίνοντάς μας μια ρευστή αίσθηση για το τι είναι το σώμα τελικά.

http://youtu.be/kUk4yIH4HiU

Yoko Ono (1933- )

Γνωστή σε όλους μας ως αβάντ γκαρντ καλλιτέχνις σε διάφορους τομείς (fine art, μουσική, περφόρμανς), η Yoko Ono είναι και filmmaker. Μιας και προέρχεται από την εποχή που το Fluxus συνέβαινε και ανθούσε (στα 60ς) και οι παρέες της ήταν άτομα από το κίνημα, η τέχνη της επηρεάστηκε πολύ από αυτό και το ίδιο και οι ταινίες της. Η πιο γνωστή της ταινία είναι με τον τίτλο Four (γνωστή και ως Bottoms), αλλά από τις αγαπημένες μας είναι και η ταινία με τον τίτλο Fly, όπου συνδυάζει τη φωνή της με την εικόνα μιας μύγας που περπατάει πάνω σε ένα γυναικείο σώμα. Μπιούτιφουλ.

http://www.wat.tv/video/fly-yoko-ono-john-lennon-experiment-lqy8_2g5v7_.html

Mary Ellen Bute (1906-1983)

H Mary Ellen Bute ήταν γνωστή για την οπτικοποιημένη μουσική της και ήταν κυρίως ενεργή από τα ’30s μέχρι τα ’50s. Οι ταινίες της, ασπρόμαυρες ή και αργότερα έγχρωμες ήταν ένα σύνολο κινούμενων εικόνων και σχημάτων που λειτουργούσαν σε συνδυασμό με ήχο. Το αποτέλεσμα ήταν μια συναισθητική εμπειρία, όπου η μουσική έπαιρνε πραγματικά μορφή εικόνας. Κάθε ταινία της είναι πολύ δυνατή εμπειρία για το θεατή.

Valie Export (1940- )

Η Valie Export προέρχεται από την Βιεννέζικη σκηνή τέχνης στα 60s και είναι περφόρμερ και filmmaker. Τα περφόρμανς της έχουν δημιουργήσει σκάνδαλα στον αυστριακό τύπο στα ’60s αφού έχουν να κάνουν κυρίως με body politics, την απεικόνιση του γυναικείου σώματος στα μέσα και δημιουργούν χώρο για σκέψη του τι σημαίνει η εικόνα του σώματος και το κατά πόσο οι ταυτότητες είναι κοινωνικά κατασκευασμένες.

http://youtu.be/G2Onx3iYkGE

http://www.moma.org/explore/inside_out/2010/06/02/action-pants-genital-panic/

Germaine Dulac (1882-1942)

Η Germaine Dulac, που είναι η πιο παλιά απ’ όλες της γυναίκες της λίστας μας, έκανε την πρώτη της ταινία το 1915. Προηγείται του κύματος ταινιών του σουρεαλισμού (βλέπε Un Chien Andalou – 1929) και μαζί με τον Louis Delluc ξεκίνησε το κίνημα του γαλλικού αβάντ γκαρντ μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Η Dulac είναι από τους πρωτοπόρους abstract filmmakers και αυτό φαίνεται σε μεγάλο φάσμα του έργου της. Δεν χρειάζεται να πούμε πολλά, το έργο της μιλάει από μόνο του πραγματικά.

http://www.ubu.com/film/dulac_coquille.html

http://lightcone.org/en/filmmaker-99-germaine-dulac

Birgit Hein (1942- )

Η Birgit Hein είναι κινηματογραφίστρια, ακαδημαϊκός κινηματογράφου και καθηγήτρια σε πανεπιστήμια για πειραματικό κινηματογράφο (όχι ότι κάποιες άλλες από τη λίστα μας δεν έχουν διδάξει, αλλά η Birgit Hein είναι ακόμη εν ενεργεία). Το 1968 ίδρυσε μαζί με άλλους καλλιτέχνες την οργάνωση XScreen, με την οποία οργάνωναν προβολές ταινιών πειραματικού κινηματογράφου στην Κολωνία. Στη δεκαετία του ’70 ήταν έφορος σε πολλές σημαντικές εκθέσεις τέχνης σχετικά με το πειραματικό σινεμά. Η ίδια έχει κάνει ταινίες δικές της αλλά και σε συνεργασία με τον Wilhelm Hein. Τη θεωρούμε πολύ σημαντική διότι εκτός από την προσφορά της ως filmmaker έχει κάνει πολλά για την προώθηση του πειραματικού κινηματογράφου – κάτι που δεν συναντάται συχνά – σε πρακτικό και θεωρητικό επίπεδο. Αν τα γερμανικά σας είναι λίγο καλά, ίσως μπορέσετε να μάθετε πιο πολλά για αυτήν από το site της.

http://additor.hbk-bs.de/bhein/index.html

 

Για ένα ολόκληρο Σαββατοκύριακο τα ΤΡΩΚΤΙΚΑ γίνονται οι guest editors στο grekamamag.gr.

http://troktika.bandcamp.com/