Αν λάβουμε υπόψιν μας την εξελικτική θεωρία του Δαρβίνου, η κάθοδος του χορτοφάγου ανθρώπου από τα δέντρα συνοδεύτηκε απ’ την εξαλλαγή του είδους σε οπλισμένο σαρκοφάγο και εν συνεχεία σε παμφάγο. Η ανθρωποφαγία αναφύεται ως προβλεπόμενο απότοκο μιας τέτοιας διαδοχής.  Μέσα απ’ αυτή την διατροφική μεταστροφή του ανθρώπου συμπεραίνει κανείς και μια στασιμότητα στις ενορμήσεις των ενστίκτων του τέτοια ώστε να επιτρέπεται το μακελειό και η βρώση του από άλλους ομοειδείς του. Η φύση δεν ορίζει, δεν έχει στους σκοπούς της, παρά μόνο κατ’ εξαίρεση,  την επίθεση του ενός ζώου προς ένα άλλο της ίδιας ομοταξίας. Η ανθρωποφαγία είναι σχεδόν συνυφασμένη με τον ανθρώπινο πολιτισμό. Οι μαρτυρίες γι’ αυτή είναι πλείστες και απαντάται στις μέρες μας σε απομονωμένες φυλές κυρίως με την μορφή της νεκροφαγίας. Ο Έιρενς υποστηρίζει ότι ο κανιβαλισμός είναι ένας ανθρώπινος μύθος που επινοήθηκε για να δικαιολογηθεί η αποικιοκρατία, το δουλεμπόριο και η γενοκτονία. Οι μεγαλύτεροι ανθρωπολόγοι και αρχαίοι ιστοριοδίφες απέδειξαν την ύπαρξη της τελετουργικής ανθρωποφαγίας, κατάλοιπα της οποίας, διασώζονται σαν απόηχος και στις πιο εξελιγμένες δυτικές κοινωνίες. Ο πολύς Λεκατσάς στο βιβλίο του «Η ψυχή» ασχολείται με τα ταφικά έθιμα σε πολλές περιοχές του πλανήτη, από την αρχαιότητα ως σήμερα.

cannibals_23232

Στις μέρες μας ποιος δεν μπορεί να μιλήσει για τον τροπισμό του ανθρώπου προς την κοινωνική του ανέλιξη; Μία δυναμική που στρέφει τον άνθρωπο έναντι του άλλου καθιστώντας κάθε κάτοικο του πλανήτη δυνάμει και ενεργεία ψυχικό αιμοπότη του υποδεέστερού του. Με όρους της ψυχολογίας δεν θα μπορούσε κανείς να αποκλείσει μετά βεβαιότητας την παλινδρόμηση της ανθρωπότητας στην αταβιστική ανάμνηση, γνώση και εκ νέου συλλογική πράξη του κανιβαλισμού. Ακόμη και αν δεν συμβεί αυτό (η επιστροφή στον κυριολεκτικό κανιβαλισμό), στην Ελλάδα και σταδιακά παντού, τα χρόνια της τωρινής κρίσης, αναφανδόν χρόνια της απόλυτης εξαχρείωσης, ο ορισμός του φαινομενολόγου Ποντύ για την «καταπάτηση των ορίων» δικαιώνεται μεγεθυμένος. Ο νεοφιλελευθερισμός είναι η νέα τάξη των πραγμάτων και η έννοια (του νεοφιλελευθερισμού) παρά την στομφώδη ηχητική της δεν σημαίνει τίποτα άλλο παρά τον ολετήρα του «ιερού» στην ζωή των ανθρώπων, την απομάγευση κάθε πυλώνα που ανυψώνει τον άνθρωπο πάνω από τον φρενιτιώδη καταναλωτισμό. Ο νεποτισμός, οι αποσυνάγωγοι-παράξενοι «τρελοί», οι διακρίσεις σε βάρος όσων διαφέρουν από τον όχλο, η καταρράκωση του ευαίσθητου, η ανυπαρξία πρόνοιας, οι εξουσίες που δεν κερδίζονται αξιοκρατικά και πολλά άλλα τέτοια φαινόμενα της σύγχρονης Ελλάδας είναι φαινόμενα που φέρουν μέσα τους το μετείκασμα εικόνων και αναμνήσεων του συλλογικού ασυνειδήτου για την ανθρωποφαγία. Ο δυνατός, ο γίγαντας, τρώει με θεϊκή λαιμαργία εκείνον που βηματίζει σαν ανήμπορος, σαν πνιγμένος, σαν εθισμένος στον ερπυσμό. Από την αφήγηση της ζωής πολλών Ελλήνων, στην παρούσα φάση της ιστορίας, εμφαίνεται χωρίς καθόλου την αιδώ της αξιοπρέπειας μια τάση για πλιάτσικο που καταστρέφει φιλίες, δημιουργεί διεκδικήσεις και έριδες σε προηγούμενες συνθήκες ηρεμίας και λιανίζει τις σχέσεις. Η αναρρίπιση των πιο ποταπών ενστίκτων του είδους των ανθρώπων σήμερα είναι κομμάτι των νέων  άγραφων νόμων.

Ο όρος κανιβαλισμός έχει τη δική του μακραίωνη διαχρονία, (γλωσσολογική) διαχρονία, περισσότερο σταθερή παρά μεταβαλλόμενη. Η καταγωγή του προέρχεται από την ισπανική λέξη canibal, μια λέξη έμπλεη σε αίμα τόσο που δικαίως υποδηλώνει την κατανάλωση ανθρώπινου κρέατος μέσα στα πλαίσια μιας ιερουργίας που περιλαμβάνει την τελετουργική θυσία. Η ισπανική λέξη έχει τις δικές τις καταβολές στη λέξη cannibe η οποία, με τη σειρά της,  ανασύρει την δική της καταγωγή από την  λέξη Caribe.  Αυτή η τελευταία λέξη είναι το όνομα μιας φυλής  ιθαγενών των νησιών της Νότιας Αμερικής και σημαίνει γενναίος.

Στη λογοτεχνία δεν υπάρχει πιο αιματοβαμμένη σκηνή απ’ τη σκηνή με το παιδί και τον Μαλντορόρ στο βιβλίο του Λωτρεαμόν «Τα Άσματα του Μαλντορόρ». Η οξυδέρκεια αυτού του συγγραφέα και η φαντασία του ήταν αρπαγμένες και καταποντισμένες από τους δαίμονες της σκέψης του στα αλαμπή καταφύγια τους. Οι αποστάτες άγγελοι παρέσυραν και θυσίασαν τον μεγάλο δημιουργό σε γητεύτρες πράξεις μιας ιδιότυπης λαγνείας που τελικά τον έπνιξε. Ο κομιστής προς τους αναγνώστες των εικόνων της απαράμιλλης σκοτεινής ομορφιάς πέθανε σε ηλικία 24 ετών κυνηγημένος από το άγριο έργο της μέθης του. Ιδού  τί έγραψε το αχειραφέτητο χέρι του: Ω, τι ηδονή να βουτάς απ’ το κρεβάτι του ένα παιδί που δεν έχει ιδρώσει ακόμη το χνούδι στο πάνω χείλος, κι όπως έχει τα μάτια του ολάνοιχτα, να κάνεις δήθεν περνώντας το χέρι σου από το μέτωπο του, πως του στρώνεις προς τα πίσω τα ωραία του μαλλιά. Και μετά ξαφνικά, τη στιγμή που μόνο αυτό δεν περιμένει, μπήγεις τα νύχια σου στο τρυφερό του στήθος, έτσι όμως που να μην πεθάνει. Και στη συνέχεια ρουφάς το αίμα του γλύφοντας τις πληγές. Τότε, λοιπόν μια και δεν σιχαίνεσαι το αίμα και τα δάκρυα σου, θρέψου άφοβα με το αίμα και τα δάκρυα του αθώου παιδιού. Πάντως, δες του τα μάτια όσο θα του κατασπαράζεις κείνες τις σάρκες του που θα σπαρταράνε.

Ταξιδεύοντας πίσω στο χρόνο και κάνοντας μια στάση στην αρχαία Ελλάδα θα συναντήσουμε το μύθο του Κρόνου. Ο Κρόνος τρώει τα παιδιά του, κατά τον ίδιο τρόπο που οι πολιτικοί ταγοί εξοστρακίζουν από το κάδρο του κομματικού σχηματισμού τους τούς γνωστούς δελφίνους. Τρώει τα παιδιά του γιατί φοβάται μην απωλέσει το κεκτημένο της εξουσίας των ουρανών. Διαμορφώνεται μ’ αυτό τον τρόπο το πρώτο ρίζωμα της σχέσης του εξουσιαστή με τον κακοποιημένο υποτακτικό του. Αν προχωρήσει κανείς απ’ το μύθο στην πραγματικότητα, φτάνει στα κείμενα του Ηρόδοτου. Ο Ηρόδοτος ήταν ο πρώτος μεγάλος ανθρωπολόγος της ιστορίας. Ταξιδεύοντας πολύ στην Ανατολή, άγνωροι τόποι για τους περισσότερους Έλληνες σύγχρονούς του, έρχεται σε επαφή με την εξωτική, τραχιά και σκοτεινή πλευρά της. Ο Ηρόδοτος φτάνει σε απροσπέλαστες και απομονωμένες περιοχές. Καταγράφει όσα βλέπει και ακούει. Όλα τα ειδεχθή έθιμα της ανθρωποφαγίας. Οι προσπάθειες συγκάλυψης και αποσκορακισμού αυτών των καταγραφών ως ανηκουσών στη σφαίρα του μυθώδους έρχονται σε απόλυτη αντινομία με τα ευρήματα των αρχαιολόγων. Η αποκατάσταση της αλήθειας έχει συντελεστεί, δικαιώνει τον Ηρόδοτο και είναι πραγματικά αποτροπιαστική.

Στις μέρες μας η ανθρωποφαγία έχει «εξελιχθεί» περισσότερο σε νεκροφαγία, στενά συνυφασμένη με τα πιο παράξενα ταφικά έθιμα, παρά εξακολουθεί να είναι τελετουργική θυσία του ζωντανού και η ακόλουθη βρώση της σάρκας, ωμής η ψημένης σε καυσόξυλα και σε πυρές. Πρώτα την κομματιάζουν. Άλλοι λαοί πίνουν απ’ τα σπασμένα κόκκαλα του νεκρού το μεδούλι για να πάρουν τη δύναμη του αποδημήσαντα. Με την ενδυνάμωση των ζώντων έχει σχέση κι ένα χαρακτηριστικό της πίστης των ιθαγενών της Αυστραλίας. Μετά την έκθεση του νεκρού στους –κατά τους διαδεδομένους παντού- θρήνους και τις ενδυμασίες του πένθους οι ζωντανοί πίνουν απ’ τα υγρά της αποσύνθεσης του πτώματος για να κερδίζουν την ορμή απ’ τα ανδραγαθήματα του πεθαμένου ή τις αρετές αντιστοίχως της νεκρής. Στην Ελλάδα είναι διαχρονική η πίστη πως όταν ένας άνθρωπος αφήνει τον επιθανάτιο ρόγχο του στην αγκαλιά κάποιου, αυτός ο τελευταίος είναι τυχερός. Η ψυχή που αποδημεί χαριτώνει τον άλλοτε ονομαζόμενο και ψυχοπομπό, εννοώντας αυτόν που με δάκρυα στα μάτια αγκαλιάζει το σώμα του νεκρού, με την δική της δύναμη της αθανασίας.

Cannibal-Scene_de_cannibalisme

Το σεξ είναι ένα πεδίο στο οποίο ο λόγος μεταξύ αυτών που συνουσιάζονται, τις περισσότερες φορές,  είναι γεμάτος ανεκπλήρωτες ορέξεις ανθρωποφαγίας. Οι λέξεις που ακούγονται θυμίζουν μακέλεμα και όρεξη για βρώση. Ο άντρας επιβήτορας και η γυναίκα υποτακτική ή ο άντρας προς τον άντρα και η γυναίκα προς τη γυναίκα, επάνω στον παροξυσμό των αισθήσεων τους, θρέφουν φαντασιώσεις όπου ο ένας ορέγεται τον άλλο και αντιστοίχως ο ένας θέλει να γίνει το σώμα του θύμα ενός διαπροσωπικού μακελειού. Θα σε σκίσω, θα σου ρουφήξω το αίμα απ’ το λαιμό σου, θα σε κάνω να ματώσεις και άλλες τέτοιες συναφείς έναρθρες επιθυμίες εκφέρονται αφειδώλευτα για να φορτίσουν την ερωτική συνεύρεση σε λυσσαλέα δίψα για ενέργεια και των δύο μερών. Στην περίπτωση που έχουμε να κάνουμε με όργιο, οι άνθρωποι που παίρνουν μέρος σ’ αυτό είναι έτοιμοι να φαγωθούν μεταξύ τους για την προτεραιότητα στη μέθεξη της μεγαλύτερης ηδονής. Υπάρχουν πολλές ακόμη συνιστώσες  που καταμαρτυρούν ότι η μυσαρή ανθρωποφαγία, είτε η ψυχική είτε η κυριολεκτική επιβιώνει ακόμη με την δυναμική να αναπροσαρμόσει την ανέκαθεν ρευστή ηθική της ανθρωπότητας.

Κείμενο: Φώτης Θαλασσινός

Βιβλιογραφία:
Σαμανισμός, Mircea Eliade, Εκδόσεις Χατζηνικολή, μετάφραση της Ιφιγένειας Μποτηροπούλου
Τα άσματα του Μαλντορόρ, Λωτρεαμόν, Εκδόσεις Εκάτη, μετάφραση της Έλλης Νεζερίτη
Η Ψυχή, Παναγής Λεκατσάς, Εκδόσεις Καστανιώτη.